przez Redaktor | wrz 18, 2026 | news-pl
W Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace nad kompleksową reformą prawa rodzinnego, której jednym z najistotniejszych założeń jest wzmocnienie udziału obojga rodziców w wychowaniu dziecka po rozstaniu. Projektowane rozwiązania mają na celu dostosowanie obowiązujących regulacji do zmieniających się realiów społecznych oraz zwiększenie ochrony prawa dziecka do utrzymywania trwałych relacji z każdym z rodziców.
Szczególne zainteresowanie budzi koncepcja tzw. pieczy współdzielonej, zakładająca bardziej równomierne zaangażowanie rodziców w sprawowanie codziennej opieki nad dzieckiem. Projektowane przepisy odchodzą od utrwalonego modelu, w którym dziecko po rozstaniu rodziców najczęściej zamieszkuje na stałe z jednym z nich, a drugi realizuje kontakty w określonych terminach. W zamian ustawodawca rozważa stworzenie rozwiązań umożliwiających szerszy udział obojga rodziców w podejmowaniu decyzji dotyczących życia dziecka oraz wykonywaniu bieżącej pieczy.
Proponowane zmiany wywołują jednak istotną debatę w środowisku prawniczym. Wskazuje się, że nowe regulacje powinny w sposób jednoznaczny określać przesłanki stosowania pieczy współdzielonej oraz uwzględniać różnorodność sytuacji rodzinnych. Podnoszone są również wątpliwości dotyczące możliwości stosowania tego modelu w przypadkach głębokiego konfliktu pomiędzy rodzicami, braku współpracy w sprawach dziecka czy znacznej odległości pomiędzy miejscami zamieszkania rodziców. Zwraca się uwagę, że nadrzędnym kryterium każdorazowo powinno pozostawać dobro małoletniego, a nie formalna równość praw rodziców.
Planowana reforma wpisuje się w szerszy kierunek zmian mających usprawnić funkcjonowanie sądownictwa rodzinnego oraz zwiększyć skuteczność postępowań dotyczących dzieci. W założeniu nowe przepisy mają prowadzić do szybszego rozstrzygania sporów rodzinnych, ograniczenia eskalacji konfliktów oraz większego uwzględniania potrzeb małoletnich uczestników postępowań.
Nasz zespół prawny prowadzi z powodzeniem postępowania w sprawach rodzinnych obejmujące również kwestię pieczy nad małoletnimi dziećmi stron lub uczestników postępowań sądowych, z tego względu z zainteresowaniem śledzimy postępy procesu legislacyjnego w tej materii.
przez Redaktor | sie 17, 2026 | news-pl
Zgodnie z treścią przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2025 r. poz.1208) zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku oraz inne świadczenia przewidziane w tej ustawie (określane łącznie jako świadczenia rodzinne, wymienione w art. 2 tej ustawy) przysługują obywatelom polskim oraz w szczególnych przypadkach, cudzoziemcom. Aby móc ubiegać się o taki zasiłek należy spełnić dwa warunki. Po pierwsze być rodzicem, opiekunem prawnym lub faktycznym dziecka, ewentualnie osobą uczącą się. Po drugie należy wykazać odpowiedni dochód, który wylicza się poprzez zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny, a następnie podzielenie tak otrzymanej kwoty przez liczbę członków rodziny. Podstawowe kryterium dochodowe wskazane w tym zakresie w ustawie to obecnie 674 zł na osobę, kwota ta ostatnio została ogłoszona w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2024 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U. z 2024 r. poz.1238).
Pojawia się wątpliwość czy do tak wyliczonej kwoty należy wliczać dochód małżonka pozostającego w faktycznej separacji, w sytuacji, gdy co prawda nie został orzeczony rozwód (przykładowo proces sądowy jest w trakcie), ale strony nie zamieszkują ze sobą i nie utrzymują żadnego kontaktu. Niestety, konstrukcja art. 3 pkt 16 wspomnianej ustawy wskazuje na konkretne osoby należące do rodziny i nie pozwala na branie pod uwagę faktycznych relacji ich łączących przy ocenie przynależności do rodziny w rozumieniu tej ustawy. Takie stanowisko poparł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 stycznia 2025 r. sygn. I OSK 405/23. W związku z tym, bez względu na relacje faktyczne łączące małżonków oraz trwające postępowanie rozwodowe, małżonkowie są traktowani jako rodzina i dochody ich obojga będą brane pod uwagę przy obliczaniu spełnienia kryterium niezbędnego do otrzymania świadczeń rodzinnych. Należy w szczególności zwrócić uwagę na sytuację, gdy jedno z małżonków pobiera świadczenie, a drugie, pozostające w separacji faktycznej nie poinformuje pierwszego z nich, że podjęło pracę, z której dochód powoduje przekroczenie określonego do otrzymania zasiłku kryterium dochodowego, wspomnianego powyżej. W takim przypadku organ administracji może nakazać zwrot nienależnie pobranego zasiłku w odpowiedniej części, począwszy od dnia podjęcia zatrudnienia. Na koniec należy podkreślić, że inna sytuacja miałaby miejsce w przypadku separacji formalnej orzeczonej przez sąd – wtedy dochody drugiego z małżonków nie są wliczane do limitu rodziny. (por. m.in. wyrok WSA z 20 czerwca 2012 r sygn. II SA/Po 267/12). Orzeczenie formalnej separacji przez Sąd ma zatem znaczenie dla określania prawa do pobierania świadczenia rodzinnego w postaci zasiłku rodzinnego i dodatków.
przez Redaktor | lip 20, 2026 | news-pl
Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 6 listopada 2025 r. pokazuje, że orzeczona separacja nie musi automatycznie oznaczać utraty prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku.
Sąd zwrócił uwagę, że choć separacja wywołuje skutki zbliżone do rozwodu, to nie przekreśla całkowicie wzajemnych obowiązków między małżonkami. Kluczowe znaczenie może mieć faktyczne wsparcie finansowe udzielane po separacji – nawet wtedy, gdy alimenty nie zostały formalnie zasądzone przez sąd.
W praktyce coraz większe znaczenie mają rzeczywiste relacje między stronami, a nie wyłącznie formalny status małżeństwa. Regularne przelewy, ustne ustalenia dotyczące utrzymania czy wieloletnia pomoc finansowa mogą zostać uznane za wykonywanie obowiązku alimentacyjnego, co otwiera drogę do uzyskania renty rodzinnej.
Warto podkreślić, że wskazane orzeczenie ma znaczenie nie tylko dla osób ubiegających się o rentę rodzinną. Pokazuje ono szerszy problem skutków separacji w prawie rodzinnym i ubezpieczeniowym – formalne rozdzielenie małżonków nie zawsze oznacza całkowite wygaśnięcie wzajemnych obowiązków. Każda sprawa wymaga zatem indywidualnej analizy rzeczywistych relacji między stronami.
Dla osób pozostających w separacji wyrok ten stanowi również ważną wskazówkę praktyczną: nawet dobrowolne i nieformalne wsparcie finansowe może w przyszłości mieć doniosłe skutki prawne. W wielu przypadkach warto zadbać o odpowiednie dokumentowanie takich ustaleń i przepływów finansowych, ponieważ mogą one okazać się kluczowe przy dochodzeniu praw do świadczeń po śmierci współmałżonka.
przez Redaktor | cze 2, 2026 | news-pl
Przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego wciąż budzą liczne wątpliwości w praktyce organów administracji. Jednym z częściej pojawiających się problemów jest możliwość przyznania świadczenia osobie sprawującej opiekę nad bliskim, który pozostaje w związku małżeńskim. Do tej kwestii odniósł się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 13 listopada 2024 r. (sygn. akt II SA/Gd 543/24).
Sąd przypomniał, że w polskim systemie prawnym szczególną rangę ma więź małżeńska. Obowiązek wzajemnej pomocy i wsparcia między małżonkami wynika bezpośrednio
z przepisów prawa rodzinnego i ma charakter ustawowy. Z tego względu także na gruncie przepisów o świadczeniach rodzinnych ustawodawca przyznaje pierwszeństwo współmałżonkowi osoby wymagającej opieki.
W praktyce oznacza to, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, świadczenie pielęgnacyjne co do zasady nie może zostać przyznane innym członkom rodziny. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy współmałżonek sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd podkreślił przy tym, że faktyczna separacja małżonków czy trudności w sprawowaniu opieki nie uchylają automatycznie obowiązków wynikających
z prawa rodzinnego – dopóki istnieje formalny związek małżeński, obowiązki te pozostają aktualne.
Jednocześnie sąd zwrócił uwagę na ważny aspekt proceduralny. Organy administracji mają obowiązek informować strony o przesłankach, których niespełnienie może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Jeżeli jedyną przeszkodą jest brak określonego dokumentu – np. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka – organ powinien wskazać tę okoliczność stronie i umożliwić uzupełnienie materiału dowodowego.
przez Redaktor | maj 6, 2026 | news-pl
Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 21 listopada 2019 r. (sygn. III AUa 912/18) rozstrzygnął kwestię prawa wdowy do renty rodzinnej w warunkach orzeczonej przed śmiercią ubezpieczonego męża separacji. Sąd stanął na stanowisku, że separacja co do zasady wyklucza nabycie tego uprawnienia, chyba że w dacie śmierci małżonka wdowa miała ustalone prawo do alimentów z jego strony.
W sprawie Skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie o rentę rodzinną po zmarłym mężu. Wdowa argumentowała, że mimo separacji małżonkowie wznowili faktycznie wspólne pożycie, zamieszkiwali razem, prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, korzystali ze wspólnego rachunku bankowego, a mąż regularnie przekazywał jej środki na bieżące wydatki i opiekował się nią ze względu na jej zły stan zdrowia. Niemniej jednak, organ rentowy odmówił świadczenia, wskazując na brak wspólności małżeńskiej z powodu separacji orzeczonej prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Lublinie z 9 kwietnia 2013 r.
Skarżąca wniosła odwołanie od wspomnianej decyzji do Sądu Okręgowego w Lublinie, jednak Sąd uznał tę decyzję za prawidłową. Stanowisko to podtrzymał również Sąd Apelacyjny w Lublinie, który, działając na podstawie art. 385 k.p.c., oddalił apelację Skarżącej jako bezzasadną.
Sąd Apelacyjny trafnie podkreślił, że orzeczona separacja może ustać jedynie w wyniku rozwiązania małżeństwa przez rozwód, unieważnienia małżeństwa albo zniesienia separacji orzeczeniem sądu (art. 616 k.r.o.). Orzeczenie to ma charakter konstytutywny, co oznacza, że skutki separacji ustają dopiero z chwilą jej zniesienia przez sąd. W niniejszej sprawie żadna z tych przesłanek nie została spełniona.
„Samo podjęcie wspólnego pożycia przez małżonków pozostających w separacji nie powoduje więc jej ustania i skutki wynikłe z orzeczenia ustanawiającego separację trwają nadal” – czytamy w uzasadnieniu.
Z uwagi na fakt, iż skutki separacji trwały w chwili śmierci współmałżonka, zastosowanie znajduje art. 70 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, małżonka, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową. Dobrowolne przekazywanie środków na utrzymanie nie wypełnia tej ustawowej przesłanki. W niniejszej sprawie, wobec braku formalnego tytułu alimentacyjnego, samo orzeczenie separacji stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie świadczenia, niezależnie od charakteru faktycznych relacji między małżonkami.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie potwierdził, że prawomocne orzeczenie o separacji stanowi przeszkodę w uzyskaniu renty rodzinnej, chyba że wdowa legitymowała się ustalonym prawem do alimentów w dacie śmierci współmałżonka. Sąd podkreślił, że skutki prawne separacji ustają wyłącznie na mocy orzeczenia sądu o jej zniesieniu, zaś samo faktyczne podjęcie wspólnego pożycia nie przywraca uprawnień do świadczeń z FUS.
Orzeczenie stanowi przykład konsekwentnej linii orzeczniczej Sądów orzekających w sprawach odwołań z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sąd Apelacyjny w pisemnym uzasadnieniu powołał m.in. pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy: sytuacja prawna małżonki separowanej odpowiada sytuacji osoby rozwiedzionej. Odstąpienie od tej zasady możliwe jest jedynie na mocy wyraźnej regulacji ustawowej, czego nie przewiduje ustawa emerytalna. Tym samym, przy uwzględnieniu skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 61/13, orzeczenie sądowe o separacji wyklucza prawo małżonki do renty rodzinnej na podstawie art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej, chyba że miała ona w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony (wyrok SN z dnia 27 lipca 2017 r., II UK 308/16)
Orzeczenie jest prawomocne.
przez Redaktor | kwi 2, 2026 | news-pl
W wyroku z 29 stycznia 2026 r., sygn. II SA/Ol 710/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Olsztynie odniósł się do wpływu separacji oraz wyłączenia małżonka od dziedziczenia na prawo do odprawy pośmiertnej po zmarłym żołnierzu zawodowym.
Zgodnie z art. 462 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny, odprawa pośmiertna przysługuje
w pierwszej kolejności małżonkowi, a dopiero w razie jego braku – dzieciom i dalszym członkom rodziny. Katalog ten ma charakter zamknięty, a organ administracji jest związany przepisem i nie może kierować się względami słuszności ani badać winy w rozkładzie pożycia małżeńskiego. Oznacza to, że sama separacja faktyczna czy brak wspólnego gospodarstwa domowego nie pozbawiają małżonka pierwszeństwa do świadczenia.
Sąd wskazał jednak, że wykładnia tego przepisu nie może być oderwana od regulacji prawa spadkowego. W sprawie doszło do prawomocnego wyłączenia małżonki zmarłego od dziedziczenia na podstawie art. 940 § 1 Kodeksu cywilnego. Skutek takiego orzeczenia działa wstecz (ex tunc) i powoduje, że małżonek traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.
WSA uznał, że choć odprawa pośmiertna nie stanowi elementu spadku w ścisłym znaczeniu, to jako prawo majątkowe o charakterze szczególnym nie może przysługiwać osobie wyłączonej od dziedziczenia. W konsekwencji krąg uprawnionych powinien zostać ustalony
z uwzględnieniem skutków wyroku sądu cywilnego.
Orzeczenie potwierdza, że sama separacja nie wyłącza prawa małżonka do świadczeń tego rodzaju, jednak prawomocne wyłączenie od dziedziczenia może prowadzić do utraty pierwszeństwa i otworzyć drogę do nabycia prawa do odprawy przez dzieci zmarłego lub dalszych członków jego rodziny.
Orzeczenie jest nieprawomocne.
