Skutki orzeczenia separacji są następujące:
Rozdzielność majątkowa
Powstaje rozdzielność majątkowa między małżonkami. Od chwili orzeczenia separacji każdy z małżonków nabywa majątek wyłącznie osobisty. Majątek wspólny małżonków z okresu przed separacją może zostać podzielony (umownie lub sądownie).
Wyłączenie od dziedziczenia
Małżonkowie nie dziedziczą po sobie (chyba że na podstawie testamentu).
Brak domniemania pochodzenia dziecka
Nie obowiązuje domniemanie, że dziecko pochodzi z małżeństwa, jeśli urodziło się po upływie 300 dni od orzeczenia separacji.
Obowiązek wzajemnej pomocy
Po orzeczeniu separacji małżonkowie są zawsze zobowiązani do wzajemnej pomocy, jeżeli wymagają tego względy słuszności.
Alimenty między małżonkami
W przypadkach określonych przez prawo między małżonkami pozostającymi w separacji powstaje obowiązek płacenia alimentów (nieograniczony w czasie).
Po pierwsze, małżonek pozostający w separacji, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka środków utrzymania odpowiadających jego usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.
Po drugie, jeśli jeden z małżonków został uznany za winnego rozkładu pożycia, a separacja pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji małżonka niewinnego, sąd na żądanie tego małżonka może orzec, że zobowiązany powinien przyczyniać się do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego (tj. płacić alimenty), nawet jeśli nie znajduje się on w niedostatku.
Alimenty na dzieci
Sąd orzeka, w jakim zakresie każdy z małżonków jest obowiązany ponosić koszty utrzymania i wychowania dziecka. W praktyce oznacza to, że jeden z małżonków jest zobowiązany płacić alimenty na rzecz drugiego małżonka, przy którym pozostają dzieci.
Władza rodzicielska
Sąd orzeka o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków. Może np. powierzyć wykonywanie władzy jednemu z rodziców, ograniczając władzę drugiego do określonych obowiązków i uprawnień względem osoby dziecka. Sąd bierze pod uwagę pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem po orzeczeniu separacji, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka.
Kontakty
Sąd ustala, z kim dziecko będzie przebywać w okresie separacji, a w braku porozumienia rodziców ustala kontakty z dzieckiem drugiego rodzica. Za zgodą obojga rodziców sąd może orzec o opiece naprzemiennej lub nie wydawać żadnych rozstrzygnięć w sprawie kontaktów.
Wspólne mieszkanie małżonków
Jeśli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd orzeka również o sposobie korzystania z mieszkania przez czas wspólnego zamieszkiwania małżonków w separacji. W wyjątkowych przypadkach, gdy jeden z małżonków rażąco nagannie postępuje, sąd może na żądanie drugiego małżonka orzec jego eksmisję. Na zgodny wniosek stron sąd może również orzec o podziale wspólnego mieszkania lub przyznaniu go jednemu z małżonków, jeśli drugi wyrazi zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego, o ile podział lub przyznanie mieszkania jednemu z małżonków są możliwe.
Podział majątku
Na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym separację dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu.
Różnice między skutkami rozwodu a separacji
Podstawowa różnica między separacją a rozwodem polega na tym, że po rozwodzie można zawrzeć nowe małżeństwo, a po separacji – nie. Separację można natomiast znieść i w ten sposób przywrócić „stare” małżeństwo.
Po rozwodzie można powrócić do poprzedniego nazwiska, po separacji – nie. Powrót do poprzedniego nazwiska następuje poprzez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego.
Okres płacenia alimentów na rzecz drugiego małżonka po rozwodzie jest w niektórych przypadkach ograniczony do 5 lat (można jednak wystąpić o sądowe przedłużenie tego okresu). W przypadku separacji nie ma takiego ograniczenia. Po orzeczeniu separacji małżonkowie są zawsze zobowiązani do wzajemnej pomocy, jeżeli wymagają tego względy słuszności – po orzeczeniu rozwodu taki obowiązek nie istnieje.