Postępowanie w sprawie o separację
Istnieją dwa sposoby uzyskania separacji: w tzw. postępowaniu nieprocesowym oraz w zwykłym postępowaniu procesowym (rozprawa sądowa).
W obu trybach należy udowodnić, że doszło do zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego, tj. że ustały więzi emocjonalne, fizyczne i gospodarcze. Nie trzeba wykazywać, że rozkład pożycia jest trwały. Sąd nie orzeknie jednak separacji, jeśli byłoby to sprzeczne z dobrem wspólnych małoletnich dzieci małżonków lub jeśli z innych względów orzeczenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Postępowanie nieprocesowe
Gdy oboje małżonkowie chcą separacji i zgadzają się co do jej warunków, mogą złożyć wspólny wniosek o separację do sądu okręgowego. Wniosek taki może być podpisany również przez jednego z małżonków, przy czym drugi jedynie wyraża na to zgodę. W takim przypadku sąd rozpoznaje sprawę w trybie nieprocesowym i wydaje postanowienie. Tryb ten jest dostępny tylko wtedy, gdy oboje małżonkowie zgadzają się na separację i dodatkowo nie mają wspólnych małoletnich dzieci.
Postępowanie procesowe
W braku zgody małżonków, pozew o separację może wnieść do sądu okręgowego każdy z małżonków. Opłata sądowa wynosi 600 zł. Postępowanie zwykle obejmuje posiedzenie pojednawcze oraz rozprawę (jedno lub więcej posiedzeń). Sprawa kończy się wyrokiem. Sąd orzeka, który z małżonków jest winny rozkładu pożycia (chyba że małżonkowie wnoszą o separację bez orzekania o winie).
Postępowanie apelacyjne
Zarówno w postępowaniu nieprocesowym, jak i procesowym przysługuje apelacja. Apelacje rozpatruje sąd apelacyjny. Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu apelacyjnego do Sądu Najwyższego nie jest możliwa.