Obowiązek orzekania
W sprawie rozwodowej sąd zawsze (chyba że oboje małżonkowie tego nie chcą) orzeka, który z małżonków jest winny rozkładu pożycia. Podobnie jest w przypadku separacji, z wyjątkiem separacji orzekanej w trybie nieprocesowym na zgodny wniosek stron. Sąd może orzec, że winny jest jeden z małżonków, oboje małżonkowie, albo że żaden z nich nie jest winny.
Pojęcie winy
Wina nie jest jednoznacznie zdefiniowana w przepisach. W praktyce chodzi o ustalenie, który z małżonków (lub oboje) swoim nagannym zachowaniem spowodował rozpad małżeństwa. Za naganne zachowanie należy rozumieć również zaniedbania jednego z małżonków.
Skutki orzeczenia o winie
Orzeczenie o winie ma wymiar moralny, ale przede wszystkim niesie za sobą skutki finansowe w postaci alimentów na rzecz drugiego małżonka.
Po pierwsze, małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, może żądać od byłego małżonka środków utrzymania odpowiadających jego usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.
Po drugie, jeśli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji małżonka niewinnego, sąd na żądanie tego małżonka może orzec, że zobowiązany powinien przyczyniać się do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, nawet jeśli nie znajduje się on w niedostatku.
Warto zaznaczyć, że w przypadku rozwodu (ale nie separacji) alimenty na rzecz drugiego małżonka płacone są co do zasady tylko przez 5 lat lub do zawarcia nowego małżeństwa. Obowiązek dostarczania środków utrzymania rozwiedzionemu małżonkowi wygasa w razie zawarcia przez niego nowego małżeństwa. Jednakże jeśli małżonek rozwiedziony, niewinny rozkładu pożycia, nie zawarł nowego małżeństwa, obowiązek ten wygasa również po pięciu latach od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży ten pięcioletni termin.